پیغام کوتاه

فقط کاربران عضو سايت ميتوانند پيغام کوتاه ارسال نمايند لطفا وارد سيستم شويد يا عضو شويد.
آمار کاربران


نقش فناوري اطلاعات و ارتباطات درتوسعه آموزش و دانش با تاکيد برنقش کتابخانه هاي مجازي


 خسرو محمدی ( آموزگار، استان اردبيل شهرستان کوثر آموزش و پرورش، آموزش ابتدايی) و حسين نجفی


چکيده:
عصرحاضر را بايد تلفيقي ازارتباطات و اطلاعات دانست. عصري که بشر درآن بيش ازگذشته خود را نيازمند به داشتن اطلاعات و برقراري ارتباط براي کسب اطلاعات مورد نيازميباشد.امروزه با دراختيارداشتن فناوري اطلاعاتي و ارتباطي مختلف و پيشرفته،امکان برقراري سريع ارتباط و تبادل سريع اطلاعات بيش ازپيش ميسرگرديده است. افراد درهرکجا که باشند ميتوانند آخرين اطلاعات مورد نياز خودرا درهرزمينه اي دريافت ميکنند. اما بي شک- بيشترين تاثير پديدآمدن فناوريهاي اطلاعاتي  و ارتباطي برمحيطهاي آموزشي بوده است. کاربرد فناوري اطلاعات و ارتباطات درآموزش سبب شده است تا محيط آموزشي به سوي مجازي شدن سوق پيدا کند.اين امرسبب ميشود تا ارتباطات ميان افراد به منظورآموزش و گسترش دانش به گونه اي فزاينده ازطريق رايانه امکان پذيرشود. با ظهور و گسترش اينترنت- اين رسانه به عنوان يک مکمل جهت تامين نيازهاي اطلاعاتي و آموزش مورد استفاده قرارگرفت. با توجه به نقشي که کتابخانه ها بايد درامرآموزش ايفا نمايند بديهي است با دارا بودن امکانات پيشرفته تر-منابع اطلاعاتي بسيار غني تري را نسبت به گذشته فراهم ميکنند و جهت آموزش افراد دراختيار آنها قرارميدهند. فراهم کردن وب سايتهاي اينترنتي و پايگاههاي اطلاعاتي- کتابخانه ها را به يک محيط مجازي و ديجيتالي جهت تبادل اطلاعات تبديل کرده است که نقش آموزشي آن بيش ازپيش دراين محيط نمايان ميشود. اين مقاله درصدد آن است تا پس ازارائه تعريفي جامع ازفناوري اطلاعاتي و ارتباطي- مساله آموزش مجازي و ازراه دورو نقش فناوريهاي اطلاعاتي و ارتباطي دراين آموزش را مورد بررسي قراردهد و با تاکيد برآموزش سيستمي- انواع آموزش به صورت مجازي را بيان کند. مسلما براي آموزش افراد به صورت مجازي و توسعه دانش آنها- نيازمند منابعي خواهيم بود که اين منابع جزازطريق کتابخانه ها قابل تامين نيستند. کتابخانه ها ميتوانند با تهيه منابع الکترونيکي و تحويل آنها به اعضاي جامعه اطلاعاتي نقش عمده اي درآموزش و گسترش دانش داشته باشند.


  مقدمه
انسانها از اولين لحظات زندگي درحال تلاش و تکاپو هستند. دلايل مختلفي براي اين تلاش وجود دارد. عده اي درجستجوي نان و عده اي درصدد کسب نام هستند.عده اي مجموعه اي ازخواسته ها را مي طلبند. نقطه مشترک تمام اين تلاشها نيازاست و اين تکاپو جهت تامين نيازها صورت ميپذيرد.نيازاست که شخص را به تحرک وا ميدارد و به کارهاي فرد جهت ميدهد.


هرخدمتي که ارائه شود و هرنيازي که تامين گردد يک محصول است که ميتواند شامل عقايد-مکانها-خوراک-پوشاک و اطلاعات باشد. يکي ازاساسي ترين نيازهاي بشر دسترسي به اطلاعات است. تا اطلاعات وجود نداشته باشد- امکان تامين هيچ يک ازنيازهاي بشري وجود ندارد. پس به گونه اي ميتوان عنوان کرد که اطلاعات مادر تمام نيازهاي بشري ميباشد. اطلاعات عنصري است که همواره با بشر همراه بوده است- ولي به دليل محدود بودن نيازهاي بشر چندان مورد توجه قرارنداشت. با برقراري ارتباط ميان جوامع و پديد آمدن نيازهاي مختلف و ابداعات گوناگون-اطلاعات نيز اهميت پيدا کرد تا آنجا که بشر وارد دوره اي شد که آنرا عصراطلاعات ناميد(3).
اطلاعات با زندگي بشر آميخته شده و پديده اي اجتماعي ميباشد. علت اطلاق اصطلاح "عصر اطلاعات" به دوره حاضر به دليل گستردگي ميزان اطلاعات و سرعت تبادل آنها ازطريق محملهاي اطلاعاتي مختلف ميباشد. دراين دوره-بشر بيش ازپيش خود را نيازمند به داشتن اطلاعات و برقراري ارتباط با جوامع ديگربراي کسب اطلاعات ميداند. اين حجم گسترده اطلاعات و چگونگي تبادل آن- جامعه امروزرا درآستانه ورود به فرهنگي قرارداده است که درآن آموزش-اطلاعات و دانش محورهاي اصلي پيشرفت جامعه خواهند بود. امروزه اطلاعات جايگزين تمامي عناصرتعيين کننده شده و نيز انقلاب صنعتي شده است. دراين مقاله، پس ازتعريف اجزاي اصلي دريک فرايند آموزشي، انواع يادگيري درمحيط الکترونيکي معرفي خواهند شد و نقش فناوري اطلاعات و ارتباطات و نيزکتابخانه هاي مجازي، درامريادگيري، مورد بحث قرارخواهدگرفت.


تعريف اطلاعات


اطلاعات عبارت است از داده هاي شکل گرفته و تغيير يافته به طوري که معني دار و مفيد باشند.
اطلاعات با بشر آميخته شده و پديده اي اجتماعي است به دليل آنکه انسانها سبب انتقال اطلاعات ميشوند. تقسيم کارميان انسانها به منظورتامين نياز ارتباطات ميان انسانها زمينه سازانتقال اطلاعات بين افراد است. اطلاعات آن چيزي است که بتواند درسيستم ذهني دريافت کننده دگرگوني ايجاد کند و ازبي نظمي بکاهد. حاصل اين دگرگوني درسيستمهاي انساني- پديد آمدن دانش و توانايي تصميم گيري است.


تعريف دانش


هرفرد درهرلحظه اززمان داراي ساختي ذهني است که دانش اورا تشکيل ميدهد. اين دانش به تدريج و درطول زمان ازطريق جذب پاره هاي مختلف اطلاعاتي به دست آمده است و چون افراد-پيوسته ازمحيط پيرامون خود –آگاهانه يا ناآگاهانه-اطلاعات کسب ميکنند اين دانش درحال افزايش و گسترش است. به اين ترتيب ميتوان گفت که دانش ترکيبي سازمان يافته ازاطلاعات ميباشد.درصورتي که پيشداشته هاي فرد با يافته هاي نو ترکيب شود دانسته پديد مي آيد. هرچه که براي فرد چيز تازه اي داشته باشد دانش خواهد بود. اطلاعات بايد ازمجراهاي مختلف بگذرد و جذب ذهن شود. پس کسب دانش بايد تدريجي باشد تا کاملا درترکيب ذهن جاي بگيرد. دانش را به دودسته تقسيم ميکنند:
 دانشي که خودش را مي شناسيم. دانشي که ميدانيم درکجا ميتوانيم اطلاعاتي راجع به آن پيدا کنيم.دردنياي امروز- مورد دوم اهميت فراواني پيدا کرده است و بياموزيم که چگونه بياموزيم بيانگراين مطلب است.. کسب دانش ميتواند به طرق مختلفي صورت بگيرد. اما به طورکلي ازدوطريق ميتوان به کسب دانش پرداخت، به صورت رسمي و محدود دريک مکان و زمان خاص و برنامه اي منظم  يا اينکه غيررسمي، بدون اينکه نيازباشد درمکان و زمان خاصي  افراد گردهم جمع شوند و دانش مورد نيازخودرا به دست آورند.اين نوع کسب دانش،يادگيري مادام العمرهم ناميده شده است. بنابراين ميتوان گفت هدف نهايي بشر ازکسب دانش، يادگيري ميباشد. اما بايد ديد که فرايند يادگيري چيست.


تعريف يادگيري

تحولات و دگرگوني هايي که درزندگي بشر رخ داده است، به دليل آموزش و يادگيري ميباشد.شکي نيست که اهميت يادگيري دررشد آدمي، بسي فراترازچشم انداز انديشه هاي اوست.چون محيط زندگي آدمي همواره درمعرض تغييراست، انسان براي غلبه براين دگرگوني ها ناچار است يادبگيرد. يادگيري به طورکلي، فعاليتي دگرگون کننده است و افراد را براي مقابله با رويدادهاي محيطي آماده مي سازد. يادگيري درواقع هم يک رشته فرايند است و هم فرآورده تجربه هاست. يادگيري درحقيقت، داراي مفهوم بسيارگسترده اي است که درقالبهايي چون نگرشهاي نو، حل مساله، کاربرد معلومات دراستدلال، تفکر و ... به وجود مي آيد. تعاريف گوناگوني براي يادگيري ارائه شده است.اما بسياري ازمحققان معتقدند که(( يادگيري تغييري است که براثرتجربه يا آموزش دررفتارموجود زنده پديد مي آيد.)) يادگيري، تغييري است که دراثرتدريس مطالب و مهارتهاي گوناگون دررفتار يادگيرندگان ايجاد ميشود. ممکن است اين رفتار درکوتاه مدت قابل مشاهده باشد و يا اين رفتار ممکن است درکوتاه مدت غيرقابل مشاهده باشد(2).به هرحال، اين آموخته ها درطول زندگي موجب تغيير دررفتار و بينش يادگيرندگان مي شوند. همانطورکه ذکرشد، انسانها براي دستيابي به نيازهاي مختلف به کسب اطلاعات و دانش مي پردازند و مي آموزند. بنابراين دريادگيري بايد اين اختلاف درنيازها و سلايق و تفاوتهاي يادگيري را درنظرگرفت. نبايد انتظارداشت که افراد به طوريکسان، مطلبي را يادبگيرند. بايد به انگيزه هاي يادگيرنده نسبت به مواد آموختني توجه کرد. بدون شک، حالت ايده آل يادگيري، يادگيري مطلوب است. براي اجراي يادگيري مطلوب هم ابزارها و منابع متنوعي وجود دارند که با پيشرفت فناوري برتعداد آنها افزوده ميشود. بايد درنظرداشت که ميزان موفقيت هرجامعه، وابسته به توان يادگيرندگاني دارد که درگيرفرايند يادگيري هميشگي هستند.

 فناوري اطلاعات و ارتباطات تعريف

فناوري اطلاعات، عبارت است از فناوريهايي که فرد را درضبط، ذخيره سازي، پردازش،بازيابي، انتقال و دريافت اطلاعات، ياري مي دهند. اين اصطلاح شامل فناوريهاي نوين مانند رايانه، انتقال ازطريق دورنگار، و ديگر وسائل ارتباطي ميشود.فناوري اطلاعات، روش کارمارا دگرگون کرده، امور اقتصادي و اجتماعي، و حتي نحوه تفکر مارا تغيير داده است. امروزه، فناوري اطلاعات درمقايسه با وسائل ارتباط جمعي دامنه اي به مراتب وسيع تر دارد و امکاناتي را براي تغيير و پيش بيني  و دورنماي تازه اي را درزمينه توسعه ارائه ميکند. فناوري اطلاعات موجب پخش سريع نظرات، بهبود درآموزش، علوم، مراقبتهاي بهداشتي و فرهنگ ميشود. فناوري اطلاعات ماشين کار تلقي ميشود و ارتباطات محصول آن است. فناوري اطلاعات و ارتباطات به يکديگروابسته هستند. بدون فناوري اطلاعات و ارتباطات، ارتباط درسطح بين المللي و بين افراد غيرممکن خواهد بود.  امروزه با دراختيارداشتن فناوري اطلاعاتي و ارتباطي مختلف و پيشرفته،امکان برقراري سريع ارتباط و تبادل سريع اطلاعات بيش ازپيش ميسرگرديده است. افراد درهرکجا که باشند ميتوانند آخرين اطلاعات مورد نياز خودرا درهرزمينه اي دريافت ميکنند. اما بي شک- بيشترين تاثير پديدآمدن فناوريهاي اطلاعاتي  و ارتباطي برمحيطهاي آموزشي بوده است. کاربرد فناوري اطلاعات و ارتباطات درآموزش سبب شده است تا محيط آموزشي به سوي مجازي شدن سوق پيدا کند.اين امرسبب ميشود تا ارتباطات ميان افراد به منظورآموزش و گسترش دانش به گونه اي فزاينده ازطريق رايانه امکان پذير ميشود.
يادگيرنده بايد دريادگيري مشارکت فعال داشته باشد و درباره اطلاعاتي که به دست مي آورد يا منتقل ميکند بحث کند و فناوري اطلاعات و ارتباط اين امکان را براي يادگيرندگان فراهم کرده که بتوانند به تبادل اطلاعات بپردازند.
ماداميکه فناوريها درحال تغييرماهيت کاري و تجاري هستند، نحوه ارائه آموزش را دچارتحول ميکنند و ازآنجا که نحوه يادگيري افراد به گونه اي متفاوت است، بايد چند اصل را درنظرگرفت:·  آموزش بايد براساس يادگيري افراد بنا شده باشد، زيرا وقتي که سخن ازيادگيري است، يک شيوه يکسان براي همه افراد وجود ندارد و نميتوان همه را دريک سطح درنظرگرفت و به آنها آموزش داد.·  آموزش بايد براساس رسيدن به هدف خاص، طرح ريزي شود و برنامه اجرايي آن نيز ازروش تکاملي استفاده شود.
·  بايد ازآخرين فناوريهاي روزجهت هرچه سودمندترکردن برنامه هاي اجرايي و دستيابي به نتايج مطلوبتر بهره برد.

 

نقش فناوري اطلاعات و ارتباطات دريادگيري

 فناوري اطلاعات و ارتباطات درمدت زمان کوتاهي که ازپيدايش آن ميگذرد توانسته است تغييرات فراواني را درنحوه زندگي بشر به وجود آورد. يکي اززمينه هايي که سهم عمده اي ازاين تغييرات را به خود اختصاص داده است، يادگيري است.نقش فناوريهاي اطلاعاتي و ارتباطي درچرخه يادگيري بسياراهميت دارد.دريادگيري به شيوه سنتي، فرد مجبور که به طورمداوم بخواند و بنويسد و ارتباط تقريبا يک طرفه بود. اما با کارگيري فناوري اطلاعاتي و ارتباطي دريادگيري، فرد علاوه براين مهارتهاي پايه نيازمند داشتن مهارت دراستفاده ازفناوريهاي اطلاعاتي و ارتباطي ميباشد. يادگيري هاي مبتني برفناوريهاي نوين اطلاعاتي، با  ايجاد تغييرات بنيادين درمفاهيم آموزش سنتي، توانسته است بسياري ازناکارآمديهاي نظامهاي آموزشي را رفع کرده و دگرگوني هاي اساسي را درآموزش به وجود آورد. با استفاده ازدنياي مجازي دريادگيري، ميتوان به روشهاي نوين و کارامدي ازيادگيري دست يافت. علت کاربرد فناوري اطلاعاتي و ارتباطي دريادگيري، آموزش بهتر و سريعتر ميباشد.کاربرد فناوري اطلاعات و ارتباطات درآموزش، نوع جديدي ازيادگيري را به وجود آورد، به طوريکه يادگيري تنها به صورت حضوري انجام نميشود. زياد ضرورتي ندارد که يادگيري حضوري و رودررو باشد و انتظارميرود که يادگيري درمحيطهايي غيرازکلاس، امکان پذيرباشد، به نحوي که بتوان اطلاعات را به راحتي با سايريادگيرندگان به اشتراک گذاشت.  اين تحول سبب تغيير نقش معلم و نيز نقش کتابخانه ها شده است. به اين ترتيب، نوع جديد يادگيري، يادگيري الکترونيکي نام گرفت(6).

 مفهوم يادگيري الکترونيکي

همانگونه که فناوري اطلاعات و ارتباطات دربسياري ازفرايندهاي کاري روزمره همانند بانکداري الکترونيکي، تجارت الکترونيکي،پست الکترونيکي، دولت الکترونيکي و ... مورد استفاده قرارميگيرد، حوزه يادگيري الکترونيکي يا E-Learning  از اين نوع فناوري بهره برده است. حذف محدوديتهاي مکان،زمان و سن يادگيرنده که روزگاري دسترس ناپذيربه نظرمي رسيدند، امروز ديگر محدوديتهاي بزرگي به نظرنميرسند. ازطرفي بايد توجه داشت که به وجود آمدن نيازهاي گسترده و جديد درميان جوامع با ادامه استفاده ازروشهاي سنتي نظام آموزشي قابل تامين نيست. يادگيري مبتني بررايانه، يادگيري مبتني برفناوري اطلاعاتي، کلاس مجازي، کتابخانه هاي مجازي و ... راه را براي پيدايي شيوه هاي نوين آموزش، هموار ساخته اند.  به لحاظ لغوي، به مجموعه فعاليتهاي آموزشي که با استفاده ازابزارهاي الکترونيکي اعم ازصوتي، تصويري، رايانه هاي شبکه اي، مجازي صورت بگيرد يادگيري الکترونيکي گفته ميشود. يادگيري الکترونيکي، نظامي مبتني برفناوري اطلاعاتي و ارتباطي ( همانند سخت افزار، نرم افزار و شبکه هاي رايانه اي) به منظورايجاد، نگهداري، توسعه و دردسترس قراردادن مواد مطالعاتي/آموزشي براي دانشجويان ميباشد که فعاليتهاي مطالعاتي/آموزشي را هدايت ميکند و ارزيابي دانشجويان را بدون نياز به وجود محلي براي يادگيرندگان و معلمان امکان پذيرميکند.مدلهاي يادگيري درمحيطهاي الکترونيکي وب گسترش فناوري اطلاعات و ارتباطات، باعث تغيير چگونه، چه، چه کسي، کجا، چه وقت و چرايي يادگيري ها شده است. اختراع رايانه و اينترنت، نه تنها سرعت انتقال دانش را بالا برد، بلکه روش انتقال دانش را نيز ازفردي به فرد ديگر تغييرداد. پيش بيني اينکه، فناوري چگونه طي 5 تا 50 سال آينده يادگيري را تحث تاثير قرارخواهد داد، دشوار ميباشد

 

 اينترنت، اينترانت و کليه روشهاي ارتباطي بي سيم[3]، باعث ازميان برداشته شدن موانع زماني و مکاني شده است. اينترنت به عنوان يک وسيله ارتباطي سبب شده تا يادگيرنده بتواند با معلمان خود درارتباط باشد. اغلب مدلهاي يادگيري درکلاس سنتي يا درخانه هستند که درچهار مرحله آمده اند: مکانهاي متفاوت:

1- تلفن، ويدئو کنفرانس؛ تالارهاي گفتمان شبکه اي

2-    تبادل پست الکترونيکي مکانهاي مشابه:

 3- تدريس درکلاس، گروههاي بحث، تدريس خصوصي درخانه

4- تابلوهاي اعلانات، گردهمايي هادراين حالت، مدلهاي اول و چهارم به صورت همزمان و مدلهاي دوم و سوم به صورت ناهمزمان انجام ميشوند(5).

مدلهاي مختلف فضاهاي يادگيري

چهارمدل براي فضاهاي يادگيري پيش بيني شده است که عبارتنداز:1-مدلهاي يادگيري شبکه اي
دراين مدل، اولين مساله تغيير درمحيط يادگيري است، که به صورت خاص مربوط به تغيير فعاليتها و محيط کلاسي به کمک ابزارهاي ارتباطي موبايل و بي سيم است. اين امر باعث تغيير درمحيط کلاس، به خصوص نقش معلم ميشود. اين مساله به مدل يادگيري درکلاسهاي آينده نيز مرتبط ميشود.
مساله دوم تغييردرهدف ازآموزش است. يعني چيستي و چرايي آموزش درقرن جديد نسبت به گذشته متفاوت است. هدف آموزش بايد وراي ياددادن کليات دانش به يادگيرندگان باشد. آموزش بايد به يادگيرندگان، اجازه تحصيل مهارتهاي صحيح فردي مديريت انگيزه ها و توانايي جستجو و يکپارچه سازي اطلاعات براي حل مسائل را بدهدWhiataker,1995)).
2-يادگيري درکلاسهاي آينده
دراين مدل، محدوديت مکاني و زماني ازميان برداشته ميشود و مفهوم کلاس توسعه پيدا ميکند. دراين کلاسها ازتخته سفيدهاي الکترونيکي استفاده ميشود و سطح تعامل ميان يادگيرندگان و معلم بسيار بالا ميباشد. اتصال به کلاس ازطريق رايانه صورت ميگيرد و معلم بهتر ميتواند فعاليتهاي يادگيري را به صورت مشارکتي طراحي کند. يادگيرندگان يک تيم را تشکيل ميدهند و دريادگيري مشارکت ميکنند. دراين مدل يادگيري، استفاده ازکتابها و مجلات الکترونيکي و وب سايتهاي مختلف مورد نياز، ضروري مي نمايد.3-يادگيري ساختاردانش و توانايي حل مشکل هدف ازآموزش، تبديل دانش آموز يا بهتربگوييم شهروند به فردي با قدرت تصميم گيري بالا و حل کننده خلاق مشکلات است که توان انطباق يافتن با قرن 21 را داشته باشد.افزون براين، با توجه به رقابت غيرقابل اجتناب جهاني، هرکشوري مجبوراست نظام آموزشي خودرا طوري تغييردهد که تمامي شهروندانش بتوانند آموزشهاي جديد را درکل مدت حيات يادبگيرند يا دانش قديمي خودرا روزآمد کنند. اين مدل درکشورهاي آسيايي نظيرتايوان، هنگ کنگ، سنگاپور اجرا شده و درنظام آموزشي آنها اصلاحات اساسي به وجود آورده است. دراين مدل يادگيري، علاوه برآموختن مهارتهاي پايه همانند نوشتن و خواندن، توانايي حل مشکل ومهارتهاي عرضه تخصص خود دراجتماع، نيز آموزش داده ميشود و سبب گسترش اهداف آموزشي شده است. پس به طورکلي، محتوا و اهداف آموزشي دچارتحول ميگردد. تفاوتهاي فردي و به کارگيري هوش و خلاقيت پس ازآموزش کليات دانش مورد توجه قرارميگيرند. 4-يادگيري مبتني برجامعه آخرين مدل يادگيري، به صورت يادگيري مبتني برجامعه ميباشد. همانطورکه درعالم واقعي با جوامع سروکارداريم، کاربران اينترنت؛ اقدام به ايجاد جوامعي نموده اند که داراي زبان، عدات و فرهنگ خود هستند. Wallcace,1999)) . براي اين مساله و ايجاد يک جامعه شبکه اي و وارد کردن فعاليتهاي آموزشي درآن، لازم است که به اين حالت ازآموزش، يادگيري مبتني برچامعه اطلاق شود. همانطورکه اينترنت و ساير شبکه هاي ارتباطي وارد زندگي روزمره ما ميشوند، لازم است کاربران اين شبکه ها را درسنين پائين طوري تربيت نمائيم که خودرا شهروند شبکه اي احساس کنند. براي تامين اين مساله بايد يک جامعه شبکه اي ايجاد کنيم و سپس فعاليتهاي يادگيري را براي آنان به گونه اي نهادينه کنيم که تحت يادگيري مبتني برجامعه باشد. يک شهروند شبکه اي ميتواند يک معلم، يک دانش آموز، والدين يا هرکس ديگري باشد  که ازطريق شبکه هاي جامعه مدار به يادگيري ميپردازد.  به طورکلي محيط يادگيري شبکه اي داراي دولايه است. لايه اول زيرساخت شبکه و سخت افزاراست و لايه دوم، ابزارهاي نرم افزاري همانند مرورگرها، ميباشد. ساختارلايه اي يادگيري شبکه اي به صورت زيرميباشد:

ارزيابي

نظريه

آموزش هوشمند

زمينه يادگيري

مدلهاي فعاليت يادگيري

محتواي منابع

ابزارهاي اصلي

زيرساختهاي شبکه و سخت افزار

بنابراين با به کارگيري اين لايه هاي اساسي، فعاليتهاي يادگيري درشبکه ميتوانند به گونه اي طراحي شوند که يادگيرندگان بتوانند ابزارهاي نرم افزاري را با يکديگرمبادله کنند و به محتواي منابع مورد نياز خود دسترسي داشته باشند. علاوه برسخت افزار و محتواي منابع، فعاليتهاي يادگيرنده نيز مورد توجه قرارمي گيرند. دربخش زمينه يادگيري، روشهاي آموزش يادگيرندگان مورد ارزيابي قرارمي گيرند و اطلاعاتي درباره سودمندي تمام نظام يادگيري شبکه ارائه مي دهند و نظريه هايي را درباره رفتاريادگيري شبکه اي فراهم مي سازند.

محيطهاي آموزشي و  يادگيري مبتني بر فناوري اطلاعات

نظامهاي آموزشي و يادگيري مبتني برفناوري اطلاعات، هرروزدرآموزش مادام العمر انسان، اهميت بيشتري مي يابد. شبکه هاي پرسرعت از آموزش ازراه دورپشتيباني ميکنند و بعلاوه جريان آموزش و يادگيري، انعطاف پذيرترميشود.
انواع آموزش و يادگيري مبتني برفناوري اطلاعات
براي آموزش و يادگيري مبتني برفناوري اطلاعات، چهار شيوه درنظرگرفته شده است. اين روشها عبارتنداز: 1- خود يادگيري[4]
دراين حالت، محيط آموزشي شامل يک رايانه و نرم افزار و نيز سه عنصرزيرميباشد: انتقال منابع چندرسانه اي·        مشاوره جويي ازموادآموزشي
وعه نتايج آزمون براي درک خوديادگيري، نرم افزارآموزشي ميتواند به صورت پيوستهOnline))، ناپيوستهOffline)) يا مجموعه اي ازايندو تهيه شود. درحالت نا پيوسته، نرم افزارازطريق لوحهاي فشرده ارائه ميشود که ازمواد آموزشي قابل کنترل تشکيل شده است. درحالت پيوسته، رايانه يادگيرنده به يک پايگاه اطلاعاتي يا شبکه آموزشي متصل ميشود.درحالت سوم، تحويل موثر مواد آموزشي ميتواند هم به صورت پيوسته و هم به صورت ناپيوسته باشد. لوحهاي فشرده به عنوان ضميمه ميتوانند ازطريق وب سايتهاي اينترنتي ارائه شوند.
يادگيرنده اي که به تنهايي مي آموزد ميتواند ازمواد آموزشي مشاوره کسب کند. يعني توضيحات بيشتر و مجموعه اي پاسخهاي صحيح بايد با مواد آموزشي ادغام شوند. دراين نوع يادگيري، فرد بايد با استفاده ازمنابعي که دراختياردارد به کسب دانش بپردازد و به مجموعه اي ازسوالاتي که درپايگاههاي اطلاعاتي قراردارند پاسخ دهد و بلافاصله واکنش نظام را ببيند. درصورت خوب يا بد بودن نتايج آزمون يادگيرنده، نظام رايانه اي خيلي سريع واکنش نشان ميدهد. پس دراين نوع يادگيري، وجود يک ارتباط مبتني براينترنت جهت کسب منابع روزآمد ضروري ميباشد. 2-    يادگيري ازراه دور
دراين حالت، يک ياددهنده ازراه دور، يک يا چند يادگيرنده را کنترل ميکندو درصورت درخواست يادگيرندگان، براي حمايت ازآنها فعال ميشود. عناصرتشکيل دهنده اين نوع يادگيري به اين شرح مي باشند:

اتصال به يک ياددهنده ظارت بريک يا چند دانشجوي دوردست  پاسخ به درخواست يادگيرندگان · قابل دسته بندي ساختن مواد آموزشي روي پايانه هاي يادگيرندگان  مجموعه اي ازنتابج تفاوت يادگيري ازراه دور با خودگيري دراين است که يک نفر به عنوان ياددهنده دراين نظام وجود دارد و خود او  نيزنيازمند آموزش است، لازم است نيازهاي يادگيرندگان را به خوبي بشنانسد تا بتواند به آنها پاسخ لازم را ارائه نمايد.نمونه هايي ازاين نوع يادگيري، نظامهاي ويدئو کنفرانس يا نشست شبکه اي [5] ميباشد. آنها امکان برقراري ارتباط ديداري-شنيداري کاربران و به اشتراک گذاشتن مدارک مورد نياز آنها را باهم فراهم ميسازد. افراد ازطريق پست الکترونيکي نيز ميتوانند با هم درارتباط باشند. 3- کلاس مجازي[6]درکلاس مجازي، يک معلم و چند يادگيرنده به صورت همزمان ولي درمکانهاي متفاوت با هم درارتباط هستند.دراين نوع يادگيري، مکانها ازطريق ابزارهاي ارتباطي به هم مرتبط هستند، معلم با دانشجويان صحبت ميکند، معلم منابع اضافي را انتخاب ميکند، معلم، اين منابع اضافي را براي دانشجويان ارسال ميکند و تعاملات دانشجويان را مديريت ميکند. براي درک يک کلاس مجازي، يک محيط آموزشي مبتني برفناوري اطلاعاتي بايد برمبناي ساختارچندرديفه باشد. چراکه کاربران بسياري ممکن است درپايانه هاي مختلفي کارکنند و نظام يادگيري مبتني برفناوري اطلاعاتي، بايد سخت افزار و نرم افزار مستقلي باشد. دراين نظام، يک خادم براي دستيابي به مواد آموزشي وجود دارد. تصوير زيريک کلاس مجازي را نشان ميدهد. شماره هاي 1،2،3،4 به عنوان يادگيرندگان و شماره 5 به عنوان معلم فعاليت ميکنند. آنها ازشماره 6 به عنوان يک پايگاه اطلاعاتي جهت به دست آوردن منابع آموزشي مورد نيازخود استفاده ميکنند.ازجهت فلشها ميتوان دريافت که تمام حاضران دراين کلاس، بايکديگر درتعامل هستند و به تبادل اطلاعات با هم ميپردازند و همگي ازشماره شش به عنوان منبع مواد آموزشي سودميبرند(7).   
 4- يادگيري گروهي[7]
اين نوع يادگيري مشابه کلاس مجازي است با اين تفاوت که کل جريان را فرد خاصي مديريت نميکند. يادگيرندگان به صورت همزمان اما ازمکانهاي مختلف باهم ديدارميکنند و باهم به يادگيري ميپردازند. عناصرمورد نيازاين نوع يادگيري مشابه همان مواردي است که درکلاس مجازي بود. براي يادگيري گروهي، ارتباط درسطح بسيارگسترده اي بايد به وجود آيد، زيرا هريادگيرنده بايد با سايرافراد گروه به تبادل اطلاعات بپردازد.  محيط آموزشي الکترونيکي بايد کيفيت آموزش را ارتقا دهد. يعني يادگيرندگان بايد بتوانند ازهرجا و هرزمان اقدام به فراگيري کنند. مساله ديگر اين است که تعامل يادگيرنده با محتواي آموزشي و تاثير گذاشتن برسرعت فراگيري، باعث رشد يادگيرنده ميشود. يادگيرنده، جريان يادگيري را با تقاضاهاي فردي خود هماهنگ ميکند که باعث افزايش انگيزه هاي او ميشود.يک نظام آموزشي مبتني برفناوري اطلاعاتي بايد بتواند محتواي آموزشي و ابرداده ها را توليد و بازبيني کند، دوره هاي آموزشي را ارائه و کنترل کند، قسمتهاي مختلف دوره آموزشي را ازطريق سازوکارهاي بازيابي توليد نمايد و به عنوان نفش کتابخانه، منابع آموزشي را انتخاب کند و زمينه مشاوره يادگيرندگان با آنرا فراهم گرداند. به اين ترتيب مشاهده ميشود که ما درمحيط يادگيري الکترونيکي و به خصوص محيط يادگيري مبتني برشبکه؛ به مجموعه اي ازمنابع مورد نيازيادگيرندگان؛ جايي که اين منابع؛ انتخاب و گردآوري شده باشند؛ ابزارهاي ارتباطي و يک ياددهنده که کارمديريت يادگيري را برعهده بگيرد نيازمنديم(8)
  نقش کتابخانه ها درتوسعه دانش و آموزش
کتابخانه ها نهادهايي پويا و ديرپايي هستند که انواع مختلف دارند و با درنظرگرفتن نيازهاي افراد، منابع مختلف را درخود جاي ميدهند و دراختيار افراد ميگذارند.کتابخانه ها داراي اين خصوصيات هستند: مجموعه اي ازاطلاعات و اقلام درموضوعات مختلف را درخود جاي ميدهند که اصطلاحا به اين اطلاعات، منابع يا مواد گفته ميشود. اين منابع ميتوانند کتاب، نشريات،صفحات وب،تصاوير، مواد چندرسانه اي و ... باشند. مواد کتابخانه اي يا ازطريق شبکه يا به صورت محلي قابل دسترسي هستند. يک کتابخانه دربرگيرنده مجموعه اي ازساختارهاي ابرداده اي همچون فرهنگها، دايره المعارفها، نمايه ها، فهرستها، راهنماها، اصطلاحنامه ها و .... ميباشند(1).يک کتابخانه، مجموعه اي ازخدمات، همچون شيوه هاي مختلف دسترسي به منابع، را به کاربران مختلف ارائه ميکند. اشاعه گزينشي اطلاعات[8] ازنمونه هاي اين خدمات است.کتابخانه برمجموعه اي ازموضوعات مختلف تمرکزدارد.بنابراين کاربران مختلفي به کتابخانه مراجعه ميکنند.کتابخانه ها انواع گوناگون همچون دانشگاهي، عمومي، تخصصي و ...دارند و جامعه کاربري آنها متفاوت است. مواد قبل ازورود به کتابخانه، کنترل کيفي ميشوند تا متناسب با اهداف کتابخانه و نيازکاربرباشند.کتابخانه با نگهداري و حفاظت ازمنابع، اطلاعات را براي نسلهاي حال و  آينده حفظ ميکنند و ارزش دسترسي به اطلاعات را افزايش ميدهند. آنها مجموعه اي ازفعاليتهاي علمي را جهت نگهداري منابع انجام ميدهند.

کتابخانه هاي مجازي[9] با پيشرفتهاي حاصل ازپيدايش فناوريهاي اطلاعاتي و ارتباطي، کتابخانه ها هم ازحالت سنتي نقش خودرا تغييردادند و وسايل فناورانه را درخود جهت ارائه خدمت پذيرفتند. درنتيجه درکنار کتابخانه ها فيزيکي، نوع جديدي ازکتابخانه به نام کتابخانه مجازي پديد آمد. کتابخانه هاي مجازي، مجموعه اي ازاطلاعات را به صورت ديجيتال دراختياردارند و آنها را سازماندهي ميکنند. اين اطلاعات ديجيتال شامل کتابهاو مجلات الکترونيکي، پايگاههاي اطلاعاتي، صفحات وب، لوحهاي فشرده و سايرقالبهاي الکترونيکي، ميباشد. کتابخانه هاي مجازي، بردسترسي به مواد ازهرجا، به صورت ديجيتالي، تاکيد ميکنند(4).

کتابخانه هاي مجازي و يادگيري به طورکلي، کتابخانه ها چه به صورت فيزيکي و چه به صورت مجازي درامريادگيري سه نقش دارند: مکاني جهت به اشتراک گذاشتن منابع اطلاعاتي غني، نگهداري انديشه ها، نقش آگاهي بخش جهت گردهم آوردن افرادجهت آموزش. هدف ا وليه هرکتابخانه، حمايت، تسهيل و گسترش آموزش رسمي درموسسه مادراست.گام بعدي پشتيباني ازآموزش غيررسمي است. منابع درکتابخانه ها جهت حمايت ازآموزش حمايت شده اتد. کتابخانه هاي مجازي، دسترسي فوري را به طيفي گسترده ازمنابعي که به صورت فيزيکي موجود نيستند فراهم ميکنند. درحاليکه کتابخانه هاي فيزيکي، محدود به زمان و مکان خاصي هستند، کتابخانه هاي مجازي بدون داشتن موانع فيزيکي، ميتوانند درهرلحظه ازهرجا و ازطريق يک ارتباط اينترنتي دسترسي به منابع خودرا فراهم کنند. درکتابخانه هاي مجازي، يادگيري فرايندي مستقل اززمان و مکان ميباشد. به دليل آنکه کتابخانه هاي مجازي، حاوي اطلاعات روزآمد هستند فرصتهاي مناسبي را جهت يادگيري فراهم ميکنند. گردآوري منابع چندرسانه اي، امکان آموزش ازراه دوررا براي يادگيرندگان جهت استفاده ازمنابع کتابخانه اي فراهم کرده است. کتابخانه هاي مجازي، به واسطه ذخيره کردن منابع آموزشي و امکان بازيابي آنها  ازطريق شبکه هاي رايانه اي، به امريادگيري شبکه اي و الکترونيکي کمک شاياني کرده اند.بدون وجود کتابخانه هاي مجازي که به سازماندهي و نگهداري منابع الکترونيکي ميپردازند، امکان دسترسي به منابع روزآمد جهت يادگيري غيرممکن است(4).
آگاهي ازوجود کتابخانه هاي مجازي و اهداف آنها، باعث ميشود که کاربران بدانند که ازکتابخانه چه ميخواهند.پس نوع يادگيري که ازسوي کتابخانه حمايت ميشود مشخص ميگردد.کتابخانه هاي مجازي، امکان تفکرخلاق و انتقادي، حل مساله، تصميم گيري و .. را براي کاربران فراهم ميکنند.طراحي کتابخانه مجازي به يادگيرنده کمک ميکند تا مفهوم اطلاعات را دريابد. کتابخانه هاي مجازي ميتوانند نقشي فراترازتوليد و توزيع منابع آموزش داشته باشند. ارائه خدمات مرجع، آموزش ازراه دوربه وسيله پست الکترونيکي يا به صورت پيوسته ازجمله خدمات کتابخانه هاي مجازي دريادگيري الکترونيکي است.وجود کتابخانه هاي مجازي به وجود شبکه هاي رايانه اي و اينترنتي وابسته است. حتي اگردسترسي به منابع جهت يادگيري الکترونيکي فراهم باشد، دراختيارداشتن مهارت کافي جهت جستجو و بازيابي اطلاعات نيز ضروري ميباشد. به اين  ترتيب دراينجا نقش کتابداران نيز شفاف ميشود که اين متخصصان اطلاعاتي با توانايي درجستجو و بازيابي اطلاعات، ميتوانند منابع مورد نيازيادگيرنده را به او معرفي کنند و دراختياراو بگذارند. به واسطه برقراري ارتباط ميان منابع و يادگيرندگان، تسهيل يادگيري رسمي و غيررسمي و .. کتابخانه هاي مجازي يک محيط غني را براي يادگيرندگان جهت آموزش فراهم کرده اند.

سخن آخر

محيط يادگيري الکترونيکي، هميشه دردسترس است و ازهرمکاني قابل استفاده است و مساله زمان و صرف هزينه رفت آمد را جهت آموزش حل کرده است. چرا که دردنياي اطلاعاتي امروز، زمان ازاهميت فراواني برخورداراست و فرد بايد درکوتاهترين زمان ممکن به کسب اطلاعات و دانش مورد نيازخود بپردازد. بنابراين کاربردفناوري اطلاعات و ارتباطات درامريادگيري، اين فرايند را تسهيل ميکند. به دليل اينکه درمحيط يادگيري الکترونيکي، امکان تبادل اطلاعات و تعامل يادگيرندگان باهم و با ياددهنده درسطح بسياربالايي است، يادگيري جذابتراست و فرد ارزش آن چيزي را که يادميگيرد ميداند. چرا که منطبق با نيازهاي اطلاعاتي اوست.
کتابخانه ها به خصوص کتابخانه هاي مجازي، با دراختيارداشتن منابع گوناگون، نقش بالايي را درتوسعه دانش و آموزش ايفاميکنند. آنها با فراهم کردن منابع روزآمد و ديجيتالي مورد نيازافراد، دريادگيري الکترونيکي مشارکت فعال داشته باشند. فراهم کردن و توسعه فهرستها و دروازه هايي ازوب سايتها جهت دسترسي يادگيرندگان به منابع اطلاعاتي، ازجمله فعاليتهاي کتابداران و کتابخانه درمحيط مجازي ميباشد. بنابراين خدمات کتابخانه ها با يادگيري الکترونيکي ادغام ميشود. به اين ترتيب، يادگيرندگان با به کارگيري هريک ازمدلهاي يادگيري، ميتوانند ازطريق کتابخانه هاي مجازي، درهرجا که باشند: خانه، محل کار و .. ، به منابع آموزشي و مقالات تمام متن مورد نياز خود که ياددهنده آنها را پيشنهاد ميکند دسترسي داشته باشند. کتابخانه هاي مجازي آن دسته ازموادي را که يادگيرندگان بخواهندبه آنان عرضه خواهند کرد.



يادداشتها


[1] دانشجوي کارشناسي ارشد علوم کتابداري  و اطلاع رساني دانشگاه شهيد چمران اهواز
[2] کارشناس ارشد علوم کتابداري و اطلاع رساني دانشگاه شيرا ز


[3] Wireless
[4] Self-Learning))
[5] Net Meeting
[6] Virtual Class
[7] Group Learning
[8] Selective Dissemination Information
[9] Virtual Library


 منابع :
1- بيگدلي، زاهد(1377). آموزش استفاده ازکتابخانه هاي دانشگاهي.فصلنامه کتاب.پائيز و زمستان.صص:49-60.
2- پارسا،محمد(1374). روان شناسي يادگيري بربنياد نظريه ها. تهران: سخن.
3- نيکنام؛ مهرداد(1379).مطالعه و آموزش استفاده کننده ازکتابخانه و اطلاعات.فصلنامه کتاب. تابستان.ص:113.



4- Gunn,Holly(2002).Virtual Libraries supporting student learning.available:http://www.accessware.ca/hgunn/special/pappers/virlib
5- Wallace,P(1999).The Psychology of the Internet.Cambridge,UK:Cambridge University Press.
6- Whitaker,P(1995).Managing to learn.London. Cassell.
7- Knierriem Jasnoch,Anette(2001).An approach to classify IT-based teaching and learning environments.Computers&Graphics:899-907
8- Tak-Wai Chan(2000).Four spaces of network learning models.Computers&Education:141-161



در تاریخ : جمعه، 8 شهريور ماه، 1387
نویسنده:
(6527 مشاهده)
 
نام شما: [ کاربر جدید ]

نظر:
کد امنیتی
کد امنیتی

  [ بازگشت ]
ورود به سایت
نام کاربری

رمز عبور

چنانچه تاکنون عضو این سایت نشده اید می توانید با تکمیل فرم مخصوص عضویت به جمع کاربران این سایت بپیوندید و از امكانات مخصوص كاربران استفاده نمائيد .
مقالات علمي
· اینترانت چیست و چه کاربردهایی در کتابخانه ها دارد؟
· مديريت زمان
· آينده پژوهی در مديريت منابع انساني
· اصول مديريت كيفيت
· انسان پژوهشگر
· پژوهش، پژوهشگر، پژوهش محوري در قالب بايد و نبايدها
· تاثير فناوري اطلاعات و ارتباطات بر مديريت منابع انساني
· تجارب كودكان در اينترنت
· تحقيق, توسعه و فناوری اطلاعات با بکارگيری دانش خلاقيت ‏TRIZ
· تعیین هدف ، مهمترین رکن برنامه ریزی
· تغيير چيست
· تقويت حافظه
· توانمند سازی منابع انسانی، چالشها و راهکارها
· جهاني سازي مديريت منابع انساني
· خلاقيت: نفرين يا موهبت
· خلاقيت روي ديگر كسب و كار موفقيت
· ده فرمان موثر در ارزشیابی برنامه های آموزشی
· سازمان و مديريت
· ضريب نفوذ اينترنت در ايران
· عوامل موثر بر انگیزش کارکنان در سازمان‌ها
· مديريت ارتباطات در سازمان
· مديريت زمان 2
· مطالعه مفید چگونه حاصل می‌‌شود؟
· مقدمه اي بر فناوري اطلاعات
· مقدمه اي بر روايي و پايايي
· مهندسي ذهن و خلاقيت
· نخبگان چگونه مي انديشند؟
· نظام شايسته سالار
· نوآوري 2
· همه چيز در باره نانو تكنولوژي
· آموزش در قرن 21
· چالش هاي مديريت در عصر اطلاعات
· آموزش الكترونيكي
· فناوري اطلاعات و آموزش و پرورش
· نقش سيستم‌هاي اطلاعات مديريت (MIS) بر عناصر فرهنگ سازماني دانشگاه
· دولت الكترونيك در سيستم مديريت علمي مدارس
· تحول مبتنی بر ICT در آموزش و پرورش
· نقش IT در ابعاد مختلف آموزش و پرورش
· نقش فناوري اطلاعات و ارتباطات درتوسعه آموزش و دانش با تاکيد برنقش کتابخانه هاي مجازي
· سواد اطلاعاتي ، جامعه اطلاعاتی و اولویتها
· كارآفريني و ايجاد اشتغال
· مفاهيم و كليات كارآفريني
· ارجاع نويسي به سبك APA
· Citing Sources Using the APA Publication Manual
· مزاياي شهرهاي الكترونيك
· نگاهى به دولت الکترونيکى
· نقش دولت الكترونيك در كاهش صدمات حوادث غير مترقبه
· معرفى دولت الكترونيكى و وضعيت آن در ايران
· مدیریت ارتباط با شهروند
· شهرهاى اينترنتى در قرن ۲۱
· شهر و شهروند الکترونیک
· مبانی اجتماعی برنامه های درسی در عرصه ی جهانی شدن
· شهر الکترونیک
· تأثیر مؤلفه های پدیده جهانی شدن بر برنامه های درسی تعلیمات اجتماعی دوره راهنمایی
· آموزشگاه های مجازی و از راه دور و جایگاه آن در یادگیری الکترونیکی
· جزوه راهنمای پایان نامه ( فصل اول )
· اقتصاد مقاومتی؛ اقدام و عمل
نظرسنجی

بسیار عالی
خوب
متوسط
ضعیف



نتایج
نظرسنجی ها

تعداد آراء: 703
نظرات : 3